Vì sao thiết bị vẫn hỏng dù nhà đã có kim thu sét

Câu hỏi ANH TÚ hay gặp: "Nhà tôi có cây kim thu sét trên nóc rồi, sao trận dông vừa rồi vẫn cháy tivi với cục đẩy internet?". Đây là hiểu lầm rất phổ biến — và câu trả lời nằm ở chỗ kim thu sét không làm nhiệm vụ đó.

Kim thu sét chỉ lo một việc

Kim thu sét, dây thoát sét và bãi tiếp địa hợp thành hệ chống sét trực tiếp, làm đúng một việc: đón cú sét đánh thẳng và dẫn dòng an toàn xuống đất, tránh để sét đi qua kết cấu nhà gây cháy nổ, sập vỡ. Đó là nhiệm vụ bảo vệ phần "vỏ" công trình và người bên trong khỏi cú đánh trực tiếp. Nhưng hệ này không được thiết kế để bảo vệ các thiết bị điện tử bên trong khỏi xung sét chạy theo đường dây. Nói cách khác, có kim thu sét là tốt và cần, nhưng nó không phải "lá chắn vạn năng" cho cái tivi hay cục phát wifi của anh chị.

Thiết bị hỏng chủ yếu do sét lan truyền

Phần lớn trường hợp cháy tivi, tủ lạnh, đầu ghi camera, modem sau dông là do sét lan truyền: xung điện áp đi theo dây điện, dây mạng, cáp tín hiệu vào tận thiết bị. Sét không cần đánh trúng nhà — chỉ cần đánh xuống lưới điện hay gần đó, xung đã theo dây lan tới. Kim thu sét trên mái hoàn toàn không chặn được con đường này, vì nó nằm ở "mạch" khác. Muốn bảo vệ thiết bị, cần lắp thiết bị cắt lọc sét (SPD) trên các đường dây. Đây chính là hạng mục nhiều nhà bỏ qua, dẫn đến cảnh "có chống sét mà vẫn cháy đồ".

Tiếp địa kém làm cả hệ mất tác dụng

Ngay cả khi đã có cả kim thu sét lẫn SPD, nếu bãi tiếp địa không đạt thì hiệu quả vẫn giảm mạnh. Lý do đơn giản: mọi thiết bị chống sét đều cần một đường thoát xuống đất thật tốt để xả năng lượng. Tiếp địa có điện trở cao thì dòng sét không thoát nhanh được, điện áp dội lại vẫn có thể gây hại. Nhiều hệ "trông thì đủ đồ" nhưng đo tiếp địa lại không đạt, hoặc đạt lúc mới lắp rồi xuống cấp theo thời gian. Đây là phần vô hình dưới đất nên dễ bị xem nhẹ, nhưng lại quyết định phần lớn khả năng bảo vệ của cả hệ.

Hệ xuống cấp hoặc lắp thiếu, sai cách

Một khả năng khác: hệ từng đủ và đúng, nhưng đã xuống cấp. Mối nối oxy hoá, dây thoát sét đứt, điện trở đất tăng theo mùa khô, SPD đã "hết tác dụng" sau vài lần chịu xung mà không ai để ý. Cũng có trường hợp hệ được lắp thiếu ngay từ đầu — chỉ dựng cây kim cho "có", còn SPD và tiếp địa làm qua loa. Nhìn bề ngoài vẫn thấy kim thu sét sừng sững trên nóc nên chủ nhà yên tâm, trong khi khả năng bảo vệ thực đã hao mòn hoặc chưa từng đầy đủ. Chỉ kiểm tra, đo đạc mới phát hiện được.

Muốn bảo vệ thiết bị cần làm gì

Để không còn cảnh cháy đồ sau dông, cần nhìn hệ chống sét như một tổng thể: giữ chống sét trực tiếp cho phần vỏ, bổ sung SPD nhiều cấp cho đường điện và đường tín hiệu, bảo đảm tiếp địa đạt yêu cầu, rồi kiểm tra bảo trì định kỳ. Với thiết bị đặc biệt quan trọng, có thể thêm ổ cắm chống sét ngay tại điểm dùng. Không cần làm tất cả cùng lúc, nhưng nên biết rõ mình đang thiếu gì để bổ sung theo thứ tự ưu tiên hợp lý.

ANH TÚ soi đúng lỗ hổng cho anh chị

Nếu nhà anh chị đã có kim thu sét mà vẫn cháy thiết bị, đội ANH TÚ có thể kiểm tra để chỉ ra hệ đang thiếu hay hỏng ở đâu — thường là thiếu SPD hoặc tiếp địa kém — rồi tư vấn bổ sung đúng chỗ, không bắt làm lại từ đầu nếu không cần. Bên em đo đạc, nói có số liệu chứ không phán chung chung. Phục vụ Phú Thọ, Hà Nội và các tỉnh miền Bắc.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp anh chị hiểu chung về chống sét. Thông số và giải pháp cụ thể cần được xác định qua khảo sát thực tế tại công trình.