TCVN 9385:2012 nói gì về chống sét cho nhà ở?

TCVN 9385:2012 là tiêu chuẩn quốc gia hướng dẫn thiết kế, kiểm tra và bảo trì hệ chống sét cho công trình xây dựng. Với nhà ở, những điểm chủ nhà nên nắm là: cách đánh giá nhà có cần chống sét không, mạng nối đất khuyến nghị không quá 10 Ω, các khối kim loại cần liên kết với hệ chống sét, và kiểm tra, đo định kỳ tốt nhất không quá 12 tháng. Đây là tiêu chuẩn để tự nguyện áp dụng, không tự động trở thành quy định bắt buộc với mọi nhà.

Tiêu chuẩn này là gì, từ đâu ra

TCVN 9385:2012 có tên đầy đủ "Chống sét cho công trình xây dựng, hướng dẫn thiết kế, kiểm tra và bảo trì hệ thống". Tiêu chuẩn được chuyển đổi từ TCXDVN 46:2007, nội dung dựa trên tiêu chuẩn Anh BS 6651:1999, do Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng biên soạn và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Phạm vi gồm các công trình xây dựng thông thường, có thêm chỉ dẫn cho kho chứa chất nổ, công trình tạm như cần cẩu, khán đài khung thép và hệ thống lưu trữ dữ liệu điện tử.

Ngoài TCVN 9385:2012 còn có bộ TCVN 9888:2013 tương đương bộ tiêu chuẩn quốc tế IEC 62305 về bảo vệ chống sét. Hồ sơ thiết kế sẽ ghi rõ áp dụng tiêu chuẩn nào.

Tiêu chuẩn (TCVN) khác quy chuẩn (QCVN) ra sao

Theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn được công bố để tự nguyện áp dụng, còn quy chuẩn kỹ thuật do cơ quan nhà nước ban hành để bắt buộc áp dụng. Một tiêu chuẩn chỉ trở thành bắt buộc khi được quy chuẩn hoặc văn bản pháp luật viện dẫn bắt buộc, hoặc khi hai bên đã chọn nó trong hợp đồng, hồ sơ thiết kế.

Vì vậy câu chính xác là: "TCVN 9385:2012 khuyến nghị", không phải "luật bắt buộc nhà dân phải làm". Chính văn bản tiêu chuẩn cũng dùng chữ "nên" ở hầu hết các điều về đo và kiểm tra. Với nhà xưởng, cơ sở kinh doanh, yêu cầu có thể khác, xem bài kiểm định chống sét ở cuối trang.

Nhà có cần chống sét không: cách tiêu chuẩn đánh giá

Điều 7 hướng dẫn tính xác suất sét đánh vào công trình trong một năm: p = Ac × Ng × 10⁻⁶, trong đó Ac là diện tích thu sét hữu dụng (mặt bằng nhà mở rộng thêm một khoảng bằng chiều cao nhà) và Ng là mật độ sét, tức số lần sét xuống đất trên 1 km² mỗi năm. Ng lấy theo bản đồ mật độ sét Việt Nam của Viện Vật lý địa cầu in trong tiêu chuẩn; Phụ lục E ghi ví dụ Hà Nội 8,9, Việt Trì 9,1, Hòa Bình 10,1 lần/km²/năm.

Xác suất này nhân với 5 hệ số điều chỉnh A đến E (Bảng 5 đến Bảng 9): loại công trình, kết cấu và mái, công năng, mức độ đứng trơ trọi, địa hình. Nếu kết quả lớn hơn mức cho phép 10⁻⁵ mỗi năm thì tiêu chuẩn khuyên nên bố trí hệ chống sét. Ví dụ nhà tường xây mái tôn có hệ số B là 1,7, cao hơn nhiều so với nhà bê tông cốt thép mái bê tông là 0,4; nhà ở vùng đồi có hệ số E là 1,0 so với 0,3 ở đồng bằng.

Những con số chủ nhà hay hỏi

• Điện trở nối đất (Điều 13.1): toàn bộ mạng nối đất nên không vượt quá 10 Ω, tính khi chưa nối với hệ khác; từng cọc không quá 10 Ω nhân số cọc. Nếu vượt, giảm bằng cách kéo dài, thêm cọc hoặc nối các cọc bằng dây chôn sâu ít nhất 0,6 m.
• Bố trí cọc (Điều 14): cọc đóng vào đất tự nhiên, gần dây xuống; cọc đặt gần nhau hơn chiều dài cọc thì giảm điện trở rất ít; thanh dẹt song song nên cách nhau không dưới 3 m.
• Điểm kiểm tra (Điều 14.3.3): điểm nối với mạng nối đất phải tháo ra được và dễ tiếp cận để đo, nếu nằm dưới đất thì đặt trong hố hoặc hộp kiểm tra.
• Kiểm tra và đo định kỳ (Điều 27, 28): kiểm tra bằng mắt khi lắp đặt, sau khi hoàn thành, sau khi sửa chữa, mở rộng; kiểm tra và đo định kỳ tốt nhất không quá 12 tháng, vùng khí hậu khắc nghiệt nên dày hơn.
• Hồ sơ (Điều 29): nên lưu bản vẽ, tình trạng đất, loại và vị trí cọc, kết quả đo, các lần sửa chữa và tên người chịu trách nhiệm.

Liên kết kim loại và bảo trì

Điều 15.3 khuyên xem xét liên kết các khối kim loại với hệ chống sét: ống nước lên bể trên mái, máng xối, cầu thang sắt chạy gần dây xuống, các đường ống, cáp điện, nước đi vào nhà. Mục đích là tránh phóng điện giữa hệ chống sét và các khối kim loại này. Chi tiết nối những gì có trong bài liên kết đẳng thế nhà dân.

Điều 30 nhắc bảo trì cần để ý ba việc: tình trạng nối đất, dấu hiệu ăn mòn, và các thay đổi của ngôi nhà có thể ảnh hưởng tới hệ chống sét như cơi nới, dựng thêm cột anten. Bài bảo trì hệ thống chống sét định kỳ có danh mục việc cần làm.

ANH TÚ làm theo tiêu chuẩn và giải thích rõ

Bên em thiết kế, thi công và đo kiểm hệ chống sét theo tiêu chuẩn được chọn trong hồ sơ, ghi rõ số đo và điều khoản đối chiếu để anh chị hiểu nhà mình đang ở mức nào. ANH TÚ phục vụ Phú Thọ, Hà Nội và các tỉnh miền Bắc.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp anh chị hiểu chung về chống sét. Thông số và giải pháp cụ thể cần được xác định qua khảo sát thực tế tại công trình.