Liên kết đẳng thế nhà dân: nối những gì với nhau?

Trong nhà dân, liên kết đẳng thế là đưa về một điểm chung các phần sau: tiếp địa chống sét, tiếp địa an toàn điện của tủ điện, ống nước kim loại đi vào nhà, mái tôn và khung kim loại, máng xối, ống nước lên bồn trên mái nếu chạy gần dây thoát sét, và vỏ kim loại của cáp đi vào nhà. Mục đích là khi có sét, các khối kim loại này cùng nâng điện thế, không còn chênh lệch lớn để tia lửa phóng qua người hay thiết bị.

Nhắc lại ngắn: đẳng thế để làm gì

Khi dòng sét chạy xuống bãi cọc, điện thế của hệ chống sét so với đất xa có thể vọt lên rất cao trong tích tắc. Khối kim loại nào nối với hệ chống sét sẽ nâng điện thế theo; khối nào không nối thì vẫn ở điện thế thấp. Hai khối đặt gần nhau mà chênh điện thế lớn là đủ điều kiện để phóng điện. Phần khái niệm có trong bài nối đẳng thế trong chống sét là gì và đẳng thế, nối đất chung là gì. Bài này đi thẳng vào câu hỏi trong nhà dân thì nối những gì.

Danh sách những thứ cần đưa về điểm chung

• Tiếp địa chống sét và tiếp địa an toàn điện: Điều 13.3 của TCVN 9385:2012 khuyên dùng mạng nối đất chung cho hệ chống sét và các thiết bị khác. Nếu nhà có hai bãi cọc riêng, cần nối chúng lại theo thiết kế, không để hai bãi "mạnh ai nấy chạy".
• Đường ống và cáp đi vào nhà: Điều 15.3.9 khuyên kim loại đi vào hoặc ra khỏi công trình như ống nước, vỏ cáp điện, ống dẫn nước mưa được liên kết càng trực tiếp càng tốt với mạng nối đất, tại vị trí chúng đi vào nhà.
• Kim loại chạy gần dây thoát sét: Điều 15.3.7 nêu ống nước lên bể trên mái, cáp, máng xối, ống nước mưa, cầu thang sắt nếu chạy gần như song song với dây xuống thì nên liên kết ở các điểm cuối, không thấp hơn điểm kiểm tra.
• Mái tôn, khung thép: kim loại liên tục trên mái có thể được tận dụng làm một phần hệ chống sét nếu đủ điều kiện (Điều 15.3.2), nhưng Điều 15.3.6 lưu ý phải thận trọng khi liên kết mái kim loại, nên do người thiết kế quyết định.
• Máy móc, khung kim loại trong nhà nối với ống nước hoặc có cáp điện nối đất: theo Điều 15.3.8, liên kết với dây xuống gần nhất bằng đường càng ngắn càng tốt.
• Thanh đẳng thế trong tủ điện: là chỗ tập trung các dây liên kết, đồng thời là điểm nối dây tiếp địa của thiết bị cắt lọc sét SPD.

Những thứ không được dùng làm cọc tiếp địa

Phụ lục B.1.2 của TCVN 9385:2012 ghi rõ không được dùng đường ống dẫn nhiên liệu, ống cấp gas làm bộ phận nối đất. Ống nước nhựa thì không dẫn điện nên không có tác dụng nối đất. Với ống nước kim loại, có liên kết về điểm chung để cân bằng điện thế, nhưng không coi đó là cọc tiếp địa thay cho bãi cọc thật.

Nối sai hoặc thiếu thì sét đi đường nào

• Hai bãi cọc riêng, không nối nhau: khi sét đánh, đất quanh bãi chống sét nâng điện thế, trong khi dây tiếp địa của ổ cắm, modem, camera vẫn bám theo bãi kia. Chênh lệch này dồn vào thiết bị điện tử đang nối cả hai phía, thường thấy là cháy cổng mạng, cổng camera.
• Máng xối, ống nước chạy sát dây thoát mà không liên kết: tia lửa có thể phóng ngang từ dây thoát sang ống, rồi theo ống vào trong nhà. Bài khoảng cách an toàn dây thoát sét giải thích khi nào phải giữ khoảng cách, khi nào phải nối.
• Cáp điện, cáp mạng vào nhà không qua SPD: với hệ cấp điện thông thường của nhà dân, dây pha, dây trung tính không thể nối thẳng xuống đất, nên phần "liên kết" của chúng phải đi qua SPD lắp ở tủ điện. Thiếu SPD thì đẳng thế chưa trọn.

Lưu ý khi làm

Tiết diện dây liên kết có bảng kích thước tối thiểu trong tiêu chuẩn thiết kế (IEC 62305-3, tương đương TCVN 9888-3:2013): dây nối thanh đẳng thế về hệ tiếp địa phải lớn hơn dây nối từng khối kim loại nhỏ vào thanh. Không tự ý dùng dây điện nhỏ còn thừa để nối.

Điều 15.3.10 của TCVN 9385:2012 lưu ý hệ cấp điện dùng chung dây trung tính và dây bảo vệ (dây PEN) có rủi ro riêng khi nối đất, nên phương án liên kết với hệ điện cần bàn với người làm điện. Việc đấu nối trong tủ điện phải do thợ có chuyên môn làm khi đã cắt điện.

ANH TÚ làm đẳng thế đồng bộ với chống sét

Khi khảo sát, bên em lập danh sách các khối kim loại và đường cáp vào nhà, ghi rõ cái nào cần nối, nối ở đâu, rồi làm đồng bộ cùng tiếp địa và SPD. ANH TÚ phục vụ Phú Thọ, Hà Nội và các tỉnh miền Bắc.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp anh chị hiểu chung về chống sét. Thông số và giải pháp cụ thể cần được xác định qua khảo sát thực tế tại công trình.