Kiểm định chống sét hằng năm: ai bắt buộc, ai nên làm?

Theo những văn bản bên em tra được, nhà ở gia đình không thuộc diện bị pháp luật buộc kiểm định chống sét hằng năm; TCVN 9385:2012 chỉ khuyến nghị kiểm tra và đo định kỳ, tốt nhất không quá 12 tháng. Với nhà xưởng, kho, cơ sở kinh doanh thuộc diện quản lý về phòng cháy chữa cháy, hoặc công trình có hệ chống sét trong hồ sơ thiết kế đã được thẩm duyệt, việc duy trì và chứng minh hệ chống sét còn hoạt động thường là trách nhiệm của chủ cơ sở. Một số ngành như xăng dầu, khí, vật liệu nổ còn có quy chuẩn riêng.

Kiểm tra, đo và kiểm định: ba việc khác nhau

• Kiểm tra bằng mắt: xem kim, dây, mối nối, hộp kiểm tra, dấu hiệu ăn mòn. Điều 27 của TCVN 9385:2012 khuyên việc này do người có chuyên môn phù hợp làm khi lắp đặt, sau khi hoàn thành, sau khi thay đổi, mở rộng và định kỳ.
• Đo: đo điện trở nối đất của từng cọc và cả mạng, kiểm tra thông mạch các mối nối (Điều 28). Kết quả nên ghi vào sổ theo dõi hệ chống sét.
• Kiểm định: thường dùng để chỉ việc một đơn vị đủ điều kiện đo, đánh giá và lập biên bản để nộp hoặc xuất trình với cơ quan quản lý. Ai được làm, mẫu biên bản ra sao thì phụ thuộc yêu cầu của ngành và cơ quan quản lý cơ sở đó.

TCVN 9385:2012 khuyến nghị gì

Điều 27 và Điều 28 cùng khuyên kiểm tra và đo định kỳ, tốt nhất không quá 12 tháng; vùng có khí hậu khắc nghiệt nên kiểm tra dày hơn. Chú thích của Điều 28 gợi ý chọn chu kỳ ngắn hơn 12 tháng một chút để các lần đo rơi vào những mùa khác nhau. Nếu điện trở mạng nối đất vượt 10 Ω thì nên giảm xuống; nếu vẫn dưới 10 Ω nhưng cao hơn đáng kể so với lần trước thì nên tìm nguyên nhân. Điều 29 khuyên lưu hồ sơ gồm bản vẽ, tình trạng đất, loại và vị trí cọc, kết quả đo, các lần sửa chữa.

Như đã nói, tiêu chuẩn là để tự nguyện áp dụng. Nó trở thành nghĩa vụ khi được văn bản pháp luật, quy chuẩn viện dẫn bắt buộc, hoặc khi đã nằm trong hồ sơ thiết kế, hợp đồng của công trình. Xem thêm kiểm định, nghiệm thu chống sét cần hồ sơ gì.

Cơ sở thuộc diện quản lý phòng cháy chữa cháy

Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 và Nghị định 105/2025/NĐ-CP (cùng có hiệu lực từ 01/7/2025) đặt trách nhiệm lên người đứng đầu cơ sở: duy trì điều kiện an toàn phòng cháy, lập và cập nhật hồ sơ, tự kiểm tra định kỳ, chịu sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Bên em chưa thấy trong các văn bản này một điều riêng quy định mọi cơ sở phải kiểm định chống sét mỗi năm; cơ sở cụ thể nên hỏi đơn vị tư vấn PCCC hoặc Cảnh sát PCCC địa phương. Tuy vậy, nếu hệ chống sét là một phần của thiết kế đã được thẩm duyệt hoặc là điều kiện an toàn của loại hình cơ sở đó, thì cơ sở cần giữ hệ hoạt động đúng thiết kế và có số liệu để chứng minh khi được kiểm tra.

Với cây xăng, kho khí, kho hóa chất, kho vật liệu nổ, trạm viễn thông, các quy chuẩn chuyên ngành thường có yêu cầu riêng về chống sét và tiếp địa. Chủ cơ sở nên hỏi đơn vị tư vấn PCCC hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC địa phương xem cơ sở mình thuộc nhóm nào, áp dụng văn bản nào, và kiểm tra ngày hiệu lực vì văn bản trong lĩnh vực này thay đổi khá nhanh.

Ai nên chủ động đo định kỳ dù không bị bắt buộc

• Nhà xưởng, kho hàng dễ cháy: thiệt hại khi có sự cố lớn hơn nhiều so với công đo.
• Trường học, bệnh viện, nhà trẻ, nơi đông người: TCVN 9385:2012 xếp trường học, bệnh viện, nhà trẻ vào mức hệ số cao nhất (hệ số A và C cùng bằng 1,7), nơi tập trung đông người cũng có hệ số cao.
• Nhà có điện mặt trời áp mái: dàn pin rộng, nhiều cáp chạy trên mái, inverter nhạy với xung sét.
• Nhà đứng trơ trọi, trên đồi, mái tôn: hệ số rủi ro theo tiêu chuẩn cao hơn rõ rệt so với nhà nằm giữa phố.
• Nhà đã từng bị sét đánh hoặc hỏng thiết bị do sét.

Nhà dân nên đo lại vào những lúc nào

Bài bao lâu nên đo lại điện trở tiếp địa một lần nói thêm về nhịp đo theo từng loại công trình.

• Ngay sau khi lắp xong, để có số đo gốc làm mốc.
• Khoảng mỗi năm một lần, lý tưởng là trước mùa mưa dông và luân phiên mùa đo.
• Sau một cú sét đánh trúng nhà hoặc sát nhà.
• Sau khi cơi nới, làm lại mái, lắp thêm điện mặt trời, cột anten hay đào móng gần bãi cọc.

ANH TÚ đo và ghi số liệu rõ ràng

Bên em đo điện trở tiếp địa, kiểm tra hiện trạng kim, dây, mối nối và ghi lại kết quả đo để anh chị lưu hồ sơ, so sánh qua từng năm. Nếu cơ sở của anh chị cần biên bản theo mẫu riêng của cơ quan quản lý, bên em sẽ nói rõ ngay từ đầu việc nào bên em làm được. ANH TÚ phục vụ Phú Thọ, Hà Nội và các tỉnh miền Bắc.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp anh chị hiểu chung về chống sét. Thông số và giải pháp cụ thể cần được xác định qua khảo sát thực tế tại công trình.