Các kiểu sét gây hại: đánh trực tiếp, lan truyền, cảm ứng

Nhiều người nghĩ chỉ sét đánh thẳng vào nhà mới nguy hiểm. Thực tế sét còn gây hại theo dây dẫn và qua cảm ứng điện từ — hai con đường âm thầm phá thiết bị dù nhà không hề bị đánh trúng. Phân biệt rõ để không bảo vệ thiếu.

Vì sao cần phân biệt các kiểu sét gây hại

Khi nói "chống sét", nhiều người chỉ hình dung việc ngăn sét đánh thẳng vào mái nhà. Nhưng thiệt hại do sét đến từ nhiều con đường khác nhau, và mỗi con đường cần một cách bảo vệ riêng. Có nhà lắp kim thu sét đầy đủ mà thiết bị vẫn cháy sau dông, chỉ vì bỏ qua các kiểu gây hại còn lại. Hiểu đủ ba con đường chính — đánh trực tiếp, lan truyền theo dây, cảm ứng điện từ — giúp anh chị nhìn ra mình đang thiếu lớp bảo vệ nào, thay vì tưởng đã an toàn. Đây là nền tảng để đánh giá một hệ chống sét là đủ hay chưa.

Sét đánh trực tiếp — mạnh và dễ thấy nhất

Đây là kiểu ai cũng nghĩ đến: tia sét đánh thẳng vào công trình hoặc vật cao. Năng lượng cực lớn có thể gây hư hại kết cấu, nứt vỡ, cháy, và nguy hiểm trực tiếp cho người. Để chống kiểu này, người ta dùng hệ chống sét trực tiếp gồm kim thu sét đón sét, dây thoát sét dẫn dòng và bãi tiếp địa tản xuống đất theo đường đã định sẵn, thay vì để sét tự chọn đường qua kết cấu nhà. Đây là lớp bảo vệ nền tảng cho các công trình cao hoặc ở nơi trống trải, nhưng nó mới chỉ giải quyết một trong ba con đường gây hại.

Sét lan truyền — đi theo dây vào tận thiết bị

Khi sét đánh xuống lưới điện, đường dây hoặc gần công trình, xung điện áp lan truyền theo dây điện, dây mạng, cáp camera đi thẳng vào nhà. Nhà không bị đánh trúng vẫn có thể mất hàng loạt thiết bị vì "cửa sau" này. Kiểu gây hại này rất phổ biến và là nguyên nhân của nhiều vụ cháy tivi, tủ lạnh, đầu ghi, modem sau mỗi trận dông. Để chặn nó, người ta lắp thiết bị cắt lọc sét (SPD) trên các đường dây, kết hợp tiếp địa tốt để thoát xung. Đây là lớp bảo vệ mà nhiều nhà bỏ quên dù thiệt hại thực tế lại thường đến từ đây.

Sét cảm ứng — âm thầm qua trường điện từ

Ngay cả khi không có kết nối dây trực tiếp, dòng sét rất lớn tạo ra trường điện từ mạnh xung quanh. Trường này có thể cảm ứng lên các vòng dây, mạch điện gần đó và sinh ra điện áp gây nhiễu hoặc hỏng linh kiện điện tử nhạy cảm. Đây là kiểu khó thấy nhất vì không có "đường đi" rõ ràng để chỉ ra. Cách hạn chế bao gồm bố trí đi dây hợp lý, nối đẳng thế để giảm chênh lệch điện áp, che chắn cho khu vực thiết bị quan trọng, và vẫn dùng SPD ở các cấp phù hợp. Với hệ điện tử tinh vi, kiểu cảm ứng này đáng được tính đến.

Bảo vệ đủ nghĩa là che cả ba con đường

Một hệ chống sét đáng tin không chỉ có kim thu sét trên mái. Nó cần đồng bộ: chống sét trực tiếp để chặn cú đánh thẳng, SPD nhiều cấp để cắt sét lan truyền theo dây, cùng đẳng thế và đi dây hợp lý để giảm ảnh hưởng cảm ứng — tất cả dựa trên một bãi tiếp địa đạt yêu cầu. Thiếu một mảng, hệ vẫn có "lỗ hổng". Đây chính là lý do vì sao có nhà đã lắp chống sét mà thiết bị vẫn hỏng: thường là do mới làm phần trực tiếp mà thiếu phần lan truyền.

ANH TÚ tư vấn bảo vệ đồng bộ

Đội ANH TÚ đánh giá công trình theo cả ba con đường gây hại rồi tư vấn phương án đồng bộ, tránh cảnh làm nửa vời để rồi vẫn mất thiết bị. Bên em nói rõ nhà anh chị đang có và đang thiếu lớp bảo vệ nào, ưu tiên làm gì trước cho hợp túi tiền. Phục vụ Phú Thọ, Hà Nội và các tỉnh miền Bắc.

Bài viết mang tính tham khảo, giúp anh chị hiểu chung về chống sét. Thông số và giải pháp cụ thể cần được xác định qua khảo sát thực tế tại công trình.